"चपाउँदा इम्प्लान्ट असहज र दुख्छ।"
नमस्कार।
उही कारणले फेरि भेट्नुपर्ने नहोस् भनेर
लामो समय प्रयोग गर्न सकिने उपचार दिने
समन्वित दन्त चिकित्सा विशेषज्ञ
बोस्टन मिसो डेन्टल क्लिनिक, उइजोङबु
म डा. Jongbum Lee हुँ।
💡 मुख्य जवाफ
इम्प्लान्ट झिकेर सोही ठाउँमा तुरुन्तै फेरि राख्न नसकिने केस हुन्छ। वरपरको हड्डी व्यापक रूपमा गुमेको र साइनस (maxillary sinus) सँग नजिक भएको अवस्था भए, साइनस लिफ्ट (sinus lift) र हड्डी ग्राफ्ट (bone graft) ले पहिले हड्डी बनाएर निको भएको जाँचेपछि पुनः राख्छौं (re-implantation)। हड्डी पर्याप्त बाँकी भए हटाउनासाथै फेरि राख्न सकिन्छ (तुरुन्तै फेरि राखेको केस), कुन हो भन्ने 3D CT (CBCT) ले तय गरिन्छ। बोस्टन मिसो डेन्टल क्लिनिक निर्देशक डा. Jongbum Lee को मापदण्ड — इम्प्लान्ट दुख्यो भने कृत्रिम दाँत होइन, त्यसलाई थाम्ने हड्डी र गिजा पहिले जाँचेर दिशा तय गर्छौं।
यस केसलाई एक नजरमा
पुरानो #26 (माथि बायाँको पहिलो ठूलो बङ्गारा) इम्प्लान्ट वरपरको हड्डी व्यापक रूपमा गुमेको र साइनससँगको दूरी पनि नजिक भइसकेको बिरामी हुनुहुन्थ्यो।
पुरानो इम्प्लान्ट हटाएपछि तुरुन्तै फेरि राख्नुभन्दा साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्टले अपुग हड्डी पहिले पूरा गरियो।
त्यसपछि हड्डीको निको भएको अवस्था जाँचेर इम्प्लान्ट पुनः राखी जिर्कोनिया अन्तिम प्रोस्थेसिसले उपचार टुङ्ग्याइयो।
डा. Jongbum Lee को मापदण्ड — इम्प्लान्ट चपाउँदा दुख्दा क्राउन मात्र फेर्दैनौं। इम्प्लान्टलाई थाम्नुपर्ने हड्डी र गिजाको अवस्था कस्तो छ पहिले जाँचेर दिशा तय गर्छौं।
निदान र उपचार योजना
बिरामी अरू दाँतको उपचार लिन हाम्रो क्लिनिकमा आइरहनुभएको व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो। एक दिन उपचार सकेर कुरा गर्दै गर्दा पहिले राखेको माथि बायाँतिरको इम्प्लान्ट हिजोआज चपाउँदा असहज र दुख्ने भएको बताउनुभयो। त्यो एक वाक्य त्यत्तिकै नछोडी सोही भाग सँगै जाँच्ने निर्णय गरियो।
प्यानोरामिक र CT फोटोबाट #26 (माथि बायाँको पहिलो ठूलो बङ्गारा) इम्प्लान्ट भाग जाँच्दा, इम्प्लान्ट वरपरको हड्डी व्यापक रूपमा रिसोर्ब भएको र हल्लिने अनि दुखाइ पनि सँगसँगै भएको देखियो। साथै माथिल्लो बङ्गाराभित्र रहेको साइनससँगको दूरी पनि धेरै नजिक भइसकेको अवस्था थियो।
25.3.21
भवनको जग थाम्ने माटो बिस्तारै भत्किएझैं इम्प्लान्टलाई थाम्नुपर्ने हड्डी सूजनका कारण धेरै हिस्सा गुमेको अवस्था थियो। यस अवस्थामा क्राउन मात्र फेर्ने वा पुरानो इम्प्लान्ट हटाएको ठाउँमा तुरुन्तै फेरि राख्ने तरिकाले मात्र समाधान गर्न गाह्रो थियो।
25.4.4
त्यसैले पुरानो इम्प्लान्ट पहिले हटाएर साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्टबाट नयाँ इम्प्लान्टलाई थाम्न सक्ने हड्डी पूरा गरेपछि, निको भएको अवस्था जाँची इम्प्लान्ट पुनः राख्ने दिशामा उपचार योजना बनाइयो।
25.4.4
उपचार प्रक्रिया
1. उपचार योजना बताएर पुरानो इम्प्लान्ट हटायौं
उपचार योजना बताउँदा बिरामी अलि छक्क पर्नुभएको देखियो। इम्प्लान्ट एकपटक राखेपछि जीवनभर प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने सोचनुभएको जस्तो देखियो। इम्प्लान्ट आफैँ लामो समय प्रयोग गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ, तर यसलाई घेरिराखेको हड्डी र गिजा स्वस्थ रहनुपर्ने पूर्वसर्त चाहिन्छ।
वरपर सूजन भएर यसलाई थाम्ने हड्डी घट्दा पुरानो इम्प्लान्ट त्यसै राख्न गाह्रो हुने अवस्था पनि हुन्छ। हालको अवस्था र उपचार किन आवश्यक भन्ने कुरा पूरा बताएपछि पुरानो इम्प्लान्ट हटायौं, यस क्रममा वरपर बाँकी हड्डी सकेसम्म जोगाउने गरी सावधानीपूर्वक अगाडि बढियो।
25.4.4
2. साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्ट गर्यौं
पुरानो इम्प्लान्ट हटाएपछि साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्टबाट नयाँ हड्डी बस्न सक्ने वातावरण पहिले बनायौं। साइनसको पातलो झिल्ली सावधानीपूर्वक उठाएर ठाउँ बनाएपछि जेनोग्राफ्ट र एलोग्राफ्ट मिसाएको हड्डी ग्राफ्ट सामग्री (bone graft material) भरेर रिसोर्बेबल ब्यारियर मेम्ब्रेन (barrier membrane) ले छोपेर टुङ्ग्यायौं।
इम्प्लान्टलाई भवनसँग तुलना गर्दा गिजाको हड्डी (alveolar bone) यसलाई थाम्ने जगजस्तै हो। जग अपुग भएको अवस्थामा हतारमा फेरि इम्प्लान्ट राख्नुभन्दा, चाहिने हड्डी पहिले पूरा गरेर निको भएको अवस्था हेर्ने प्रक्रिया महत्त्वपूर्ण थियो।
25.4.4
3. हड्डी निको भएको पुष्टि गरेर इम्प्लान्ट पुनः राख्यौं
हड्डी ग्राफ्ट गरेको ठाउँको हड्डी स्थिर रूपमा बसेको पुष्टि गरेपछि NEO इम्प्लान्ट राख्यौं। त्यसपछि पनि इम्प्लान्ट र वरपरको हड्डीको अवस्था हेर्दै अर्को उपचार चरणतर्फ बढ्यौं।
25.6.5
4. जिर्कोनिया अन्तिम प्रोस्थेसिस बनायौं
अन्तिम प्रोस्थेसिस बिरामीसँग छलफल गरेर वरपरका दाँतसँग मेल खाने रङमा बनायौं। जिर्कोनिया क्राउन प्रयोग गर्यौं, र प्रोस्थेसिस जडान गर्दा चपाउने बल एकतर्फ अत्यधिक केन्द्रित नहुने कि हुने, गिजा वरपरको आकार, स्वच्छता व्यवस्थापन गर्न मिल्ने संरचना हो कि होइन पनि सँगसँगै जाँच्यौं।
25.6.5
उपचारको नतिजा
अन्तिम प्रोस्थेसिस जडानपछि पहिले गुनासो गर्नुभएको चपाउँदाको दुखाइ हट्यो र #26 माथि बायाँ बङ्गारा भाग पनि सहज रूपमा काम गर्ने अवस्थामा फर्कियो। एक्स-रे जाँचमा पनि हड्डी ग्राफ्ट ठाउँ र इम्प्लान्ट वरपर स्थिर रूपमा कायम रहेको देखियो।
25.6.16
पुरानो इम्प्लान्ट हटाएर तुरुन्तै फेरि राख्न सकिने अवस्था
✅ विचार गर्न सकिन्छ
· इम्प्लान्ट थाम्ने गिजाको हड्डी पर्याप्त बाँकी रहेको अवस्था
· नयाँ इम्प्लान्ट सुरुदेखि नै स्थिर रूपमा फिक्स गर्न सकिने अवस्था
· हटाएको ठाउँ वरपर सूजन सफा भइसकेको अवस्था
⚠️ थप जाँच आवश्यक छ
· हड्डी गुमेको दायरा फराकिलो भएको अवस्था — यो केसजस्तै हड्डी ग्राफ्ट पहिले गरेर निको हुने कुरा पर्खनु राम्रो हुन्छ
· माथिल्लो बङ्गारामा साइनससँगको दूरी नजिक भएको अवस्था — साइनस लिफ्ट सँगसँगै विचार गरिन्छ
· वरपर सूजन बाँकी रहेको अवस्था — पहिले सफा नगरे उही समस्या दोहोरिन सक्छ
इम्प्लान्टलाई भवनसँग तुलना गर्दा गिजाको हड्डी जगसँग मेल खान्छ। जग अपुग भएको अवस्थामा खम्बादेखि पहिले फेरि उठाए, सोही ठाउँमा उही कुरा दोहोरिन सक्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू Q&A
प्र. उइजोङबु सोङसान-डोङमा पुरानो इम्प्लान्ट हटाएपछि तुरुन्तै फेरि राख्न सकिन्छ?
पुरानो इम्प्लान्ट हटायो भन्दैमा जहिले पनि तुरुन्तै नयाँ इम्प्लान्ट राख्न सकिन्छ भन्ने होइन। बाँकी गिजाको हड्डीको मात्रा र आकार, वरपरको तन्तुको अवस्था, नयाँ इम्प्लान्टलाई स्थिर रूपमा फिक्स गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन जाँचेपछि पुनः राख्ने समय तय गरिन्छ।
| वर्गीकरण | हटाएपछि तुरुन्तै पुनः राख्ने | हड्डी ग्राफ्टपछि पुनः राख्ने |
| राख्ने समय | पुरानो इम्प्लान्ट हटाउनेसँगै गरिन्छ | हड्डी ग्राफ्टपछि निको भएको अवस्था जाँचेर गरिन्छ |
| हड्डी अवस्था | इम्प्लान्ट थाम्ने हड्डी बाँकी रहेको अवस्थामा विचार गरिन्छ | वरपरको हड्डी अपुग भएको अवस्थामा विचार गरिन्छ |
| हड्डी ग्राफ्ट | अवस्थाअनुसार सँगसँगै गर्न सकिन्छ | अपुग हड्डी पहिले पूरा गर्ने प्रक्रिया चाहिन्छ |
| उपचार क्रम | हटाउने र पुनः राख्ने एउटै प्रक्रियामा गर्न सकिन्छ | हड्डी ग्राफ्ट → निको भएको जाँच → इम्प्लान्ट पुनः राख्ने |
| निर्णय आधार | बाँकी हड्डी र सुरुवाती स्थिरता सम्भव हो कि होइन जाँच | हड्डी क्षतिको दायरा र वरपरको तन्तु अवस्था जाँच |
यी बिरामीको पुरानो इम्प्लान्ट वरपर हड्डी गुमेको दायरा फराकिलो र साइनससँगको दूरी पनि नजिक भएकाले, पहिले हड्डी ग्राफ्ट गरी निको भएको जाँचेपछि इम्प्लान्ट पुनः राख्ने काम गरियो।
प्र. माथिल्लो बङ्गारा इम्प्लान्टमा साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्ट किन चाहिन्छ?
माथिल्लो बङ्गारा भागमा इम्प्लान्ट थाम्ने हड्डीको उचाइ अपुग भएमा साइनस लिफ्ट र हड्डी ग्राफ्ट विचार गर्न सकिन्छ। माथिल्लो बङ्गारामाथि साइनस भन्ने खाली ठाउँ हुन्छ, दाँत गुमाएपछि गिजाको हड्डी घट्ने वा पुरानो इम्प्लान्ट वरपरको हड्डी गुम्ने भएमा इम्प्लान्ट राख्न मिल्ने हड्डीको उचाइ अपुग हुन सक्छ। यस्तो बेला साइनसको पातलो झिल्ली सावधानीपूर्वक उठाएर ठाउँ बनाई त्यसमुनि हड्डी ग्राफ्ट सामग्री राखेर इम्प्लान्टलाई थाम्न सक्ने वातावरण बनाइन्छ। सबै माथिल्लो बङ्गारा इम्प्लान्टमा चाहिने उपचार होइन; बाँकी हड्डी र साइनसको स्थान CT आदिबाट जाँचेर आवश्यकता तय गरिन्छ।
प्र. हड्डी ग्राफ्ट गरेपछि इम्प्लान्ट कहिले फेरि राख्न सकिन्छ?
हड्डी ग्राफ्टपछि इम्प्लान्ट फेरि राख्ने समय ग्राफ्ट गरेको ठाउँको निको भएको अवस्था जाँचेर तय गरिन्छ। हड्डी ग्राफ्ट गर्यो भन्दैमा तोकिएको समयमा सबैलाई उस्तै तरिकाले पुनः राखिँदैन; नयाँ बनेको हड्डीले इम्प्लान्टलाई थाम्न सक्ने अवस्था हो कि होइन जाँच्ने प्रक्रिया चाहिन्छ।
प्र. पुनः राखेको इम्प्लान्ट पछि कसरी हेरचाह गर्ने?
पुनः राखेको इम्प्लान्टलाई पनि नियमित जाँच र निरन्तर स्वच्छता व्यवस्थापन चाहिन्छ। इम्प्लान्ट एकपटक राखेर सकिने उपचार होइन; वरपरको गिजा र हड्डीको अवस्था सँगसँगै कायम रहनुपर्छ लामो समय प्रयोग गर्न। विशेष गरी चपाउँदा पहिलेभन्दा फरक असहजता वा दुखाइ, हल्लिएको महसुस भयो भने लामो समय हेरेर बस्नुभन्दा अवस्था जाँच्नु राम्रो हुन्छ। सानो परिवर्तन भए पनि छिटो जाँचे हालको इम्प्लान्ट र वरपरको तन्तुको अवस्था अझ राम्ररी हेर्न सकिन्छ।
बारम्बार खोजिने प्रश्नहरू
प्र. उइजोङबुमा इम्प्लान्ट पुनः शल्यक्रिया सल्लाह लिन सकिने दन्त क्लिनिक छ?
बोस्टन मिसो डेन्टल क्लिनिक (उइजोङबु-सी) मा पुरानो इम्प्लान्ट असहज भएमा प्यानोरामिक र CT बाट वरपरको हड्डी गुमेको दायरा र साइनससँगको दूरी जाँचेर, हटाएपछि तुरुन्तै पुनः राख्न सकिने सर्त हो कि होइन तय गरिन्छ।
प्र. इम्प्लान्ट चपाउँदा दुख्छ, क्राउन मात्र फेरे हुन्छ?
प्रोस्थेटिक समस्या भए क्राउन फेरेरै टुङ्गिने पनि हुन्छ। तर वरपरको हड्डी गुमेको वा हल्लिने अवस्था सँगै भए क्राउन फेरेर मात्र समाधान हुँदैन, हड्डीको अवस्थादेखि पहिले जाँच्नुपर्छ।
प्र. इम्प्लान्ट झिकेको ठाउँमा नयाँ इम्प्लान्ट तुरुन्तै राख्न सकिन्छ?
बाँकी हड्डीको मात्रा र गुणस्तरअनुसार फरक हुन्छ। अपुग भए हड्डी ग्राफ्ट वा साइनस लिफ्टले पहिले हड्डी बनाएर निको भएको जाँचेपछि पुनः राख्ने क्रम आवश्यक हुन सक्छ।
आगमन अघिको सेल्फ-चेक
इम्प्लान्ट प्रयोग गर्दै हुनुहुन्छ भने तल हेर्नुहोस्। एउटा मात्र मिले पनि लामो समय हेरेर नबसी अवस्था जाँच्नु राम्रो हुन्छ।
☐ चपाउँदा पहिलेभन्दा फरक असहजता वा दुखाइ छ?
☐ इम्प्लान्ट थोरै हल्लिएको महसुस हुन्छ?
☐ इम्प्लान्ट वरपरको गिजाबाट रगत बग्ने वा सुन्निने हुन्छ?
☐ इम्प्लान्ट राखेको कति भयो? पछिल्लो जाँच कहिले भएको थियो?
☐ त्यो भागमा खाना बारम्बार अड्किन्छ?
यी बिरामीको केस पनि अरू उपचारका लागि आउनुभएका बेला “चपाउँदा असहज छ” भन्ने एक वाक्यबाट सुरु भएको हो। सानो परिवर्तन भए पनि छिटो जाँचे बाँकी हड्डी झन् जोगाउन सकिन्छ।
सँगै हेर्दा राम्रो हुने जानकारी
इम्प्लान्टमा राख्नुभन्दा त्यसलाई थाम्ने हड्डीको सर्त पहिले हो। हड्डी पहिले पूरा गरेर पुनः राख्ने निर्णय लगायत, असफल भएको इम्प्लान्ट फेरि राख्ने पूरा क्रम इम्प्लान्ट पुनः शल्यक्रिया जानकारी मा राखेका छौं।
· इम्प्लान्ट — निदानदेखि सुसारसम्मको मापदण्ड
· गिजाको हड्डी सेल्फ-चेक — आउनुअघि 6 प्रश्नले जाँच्ने
· गिजा उपचार (periodontal treatment) — इम्प्लान्ट वरपरको सूजन (peri-implantitis) र हड्डी क्षय
उही निर्णय प्रयोग भएको अर्को केस पनि सँगै हेर्न सकिन्छ।
· इम्प्लान्ट गिजा बारम्बार सुन्निएको केस — कारण क्राउनको ठाउँ भएको अवस्था
· पूरै इम्प्लान्ट (full-arch implant) — माथि-तल फरक तरिकाले गरिएको केस
टुङ्ग्याउँदै
यी बिरामी पनि सुरुमा अरू दाँतको उपचारका लागि आउनुभएको भए पनि, उपचारपछि सहज रूपमा बताउनुभएको “इम्प्लान्ट असहज र दुख्छ” भन्ने एक वाक्यबाट उपचार सुरु भयो। इम्प्लान्ट वरपरको हड्डी धेरै घटेको अवस्थामा फेरि राख्नमा मात्र हतार गर्नुभन्दा, नयाँ इम्प्लान्टलाई थाम्न सक्ने वातावरण पहिले बनाउनु महत्त्वपूर्ण थियो।
हाल हड्डी ग्राफ्ट, इम्प्लान्ट पुनः राख्ने काम र अन्तिम प्रोस्थेसिससम्म टुङ्ग्याइएको अवस्था हो। अबउप्रान्त पनि नियमित रूपमा इम्प्लान्ट वरपरको गिजा, हड्डी र बाइट (occlusion) अवस्था जाँच्दै व्यवस्थापन गर्ने प्रक्रिया चाहिन्छ।
इम्प्लान्टलाई उपचार सकिएपछि पनि निरन्तर हेरचाह चाहिने भएकाले, बिरामीले बताउनुभएको सानो असहजता पनि हल्का रूपमा नलिई आवश्यक भाग सँगै हेर्नेछौं। धन्यवाद।
उही कारणले फेरि नआउनुपरोस्
लामो समय प्रयोग गर्न सकिने उपचार गर्ने
बोस्टन मिसो डेन्टल क्लिनिक
समन्वित दन्त चिकित्सा विशेषज्ञ
निर्देशक डा. Jongbum Lee हुनुहुन्थ्यो।
https://maps.app.goo.gl/UmdYCx18cpP9nmyk6
सन्दर्भ सामग्री
यस लेखमा व्याख्या गरिएको निर्णयको मापदण्ड तलका सन्दर्भ सामग्रीबाट लिइएको हो। व्यक्तिगत बिरामीको निदान र उपचारको नतिजा मुखको अवस्थाअनुसार फरक हुन सक्छ।
- Berglundh T, Armitage G, Araujo MG, Avila-Ortiz G, Blanco J, Camargo PM, et al. Peri-implant diseases and conditions: Consensus report of workgroup 4 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. J Periodontol. 2018;89 Suppl 1:S313-S318. doi:10.1002/JPER.17-0739.
— इम्प्लान्ट वरपरको सूजनको निदान मापदण्ड तय गरेको 2017 विश्व कार्यशाला सहमति प्रतिवेदन - Gareb B, Vissink A, Terheyden H, Meijer HJA, Raghoebar GM. Outcomes of implants placed in sites of previously failed implants: a systematic review and meta-analysis. Int J Oral Maxillofac Surg. 2025;54(3):268-280. doi:10.1016/j.ijom.2024.10.006.
— असफल भएको इम्प्लान्ट हटाएको ठाउँमा फेरि राखेको इम्प्लान्टको नतिजा - Pjetursson BE, Tan WC, Zwahlen M, Lang NP. A systematic review of the success of sinus floor elevation and survival of implants inserted in combination with sinus floor elevation. J Clin Periodontol. 2008;35(8 Suppl):216-40. doi:10.1111/j.1600-051X.2008.01272.x.
— साइनस लिफ्टसँगै राखेको इम्प्लान्टको बाँच्ने दर
#इम्प्लान्टपुनःराख्ने #इम्प्लान्टपुनःशल्यक्रिया #इम्प्लान्टवरपरसूजन #साइनसलिफ्ट #साइनसहड्डीग्राफ्ट #इम्प्लान्टहड्डीग्राफ्ट #माथिल्लोबङ्गाराइम्प्लान्ट #इम्प्लान्टदुखाइ #उइजोङबुइम्प्लान्ट #बोस्टनमिसोडेन्टलक्लिनिक
उही कारणले फेरि उपचार गराउनु नपरोस् भनेर कारणसम्म समाधान गर्नु हाम्रो सिद्धान्त हो। यस्तै समस्या छ भने निःसङ्कोच परामर्शमा आएर जाँच गराउनुहोस्।
उपचार केस समेटिएका लेखहरूमा देखाइएको नतिजा सम्बन्धित बिरामीकै हो, र व्यक्तिको मुखको अवस्थाअनुसार उपचारको तरिका, नतिजा र अवधि फरक देखिन सक्छ। सबै चिकित्सकीय प्रक्रियामा साइड इफेक्ट हुन सक्ने भएकाले उपचारअघि पर्याप्त परामर्श आवश्यक छ।
Minish